Những cơn nhức đầu

 Bài 1

Bác sĩ Trần Lư Lê

Theo thống kê của International Headache Society, khoảng 3 triệu người Hoa Kỳ bị chứng nhức đầu và cần dùng một lọai thuốc giảm đau nào đó.

Nhức đầu được định nghĩa như sự đau đớn khó chịu tại đầu, da đầu hoặc cổ. Nhức đầu thường không nguy hiểm đến tính mạng trừ một vài nguyên nhân đặc biệt. Hầu hết những người bị nhức đầu đều cảm thấy dễ chịu hơn khi thay đổi một ít thói quen hàng ngày, học cách nghỉ ngơi và đôi khi dùng một vài thứ dược phẩm.

Những nguyên nhân thông thường:

A. Tension headache (nhức đầu v́ căng thẳng tinh thần): những bắp thịt tại cổ, vai da đầu và quai hàm co thắt liên tục gây sự đau nhức, thường thấy khi con người đau khổ, lo âu, buồn rầu, làm việc quá độ, thiếu ngủ, bỏ bữa ăn, uống rượu hay dùng ma túy. Đôi khi nhức đầu khởi sự từ việc ăn chocolat, fromage, và bột ngọt (monosodium glutamate). Những người thường uống cà phê bị nhức đầu khi không có cà phê theo thông lệ. hoặc do các nguyên nhân sau:

- Nhức đầu đến từ việc giữ thân thể tại một vị trí quá lâu, chẳng hạn như ngồi trước máy điện toán, kính hiển vi hay máy đánh chữ trong nhiều giờ.
- Ngủ trong một thế nằm lạ
- Hoạt động quá mức
- Nghiến răng thường xuyên

Tension headache thường thấy ở hai bên đầu, khởi sự từ gáy, và lan ra phía trước mặt. Sự đau đớn có thể âm ỉ như bị một ṿng kim cô xiết chặt quanh đầu. Hai vai, cổ và quai hàm cũng có thể co thắt và đau ê ẩm.

B. Migraine headache là một loại nhức đầu nặng, thường tái phát và đến với một số triệu chứng như ảo giác, những tia sáng lấp lóe truóc mắt, hoặc buồn nôn. Cơn nhức đầu đến từ 1 bên, đôi khi lan khắp đầu, và bắt đầu từ một triệu chứng, báo trước cơn nhức đầu sẽ xuất hiện (aura) và sự đau đớn đến từng cơn, theo nhịp điệu (pulsating pain).

C. Những loại nhức đầu khác như:

1. Cluster headache: cơn đau nhức nhối xảy ra nhiều lần trong ngày và trong nhiều tháng rồi chấm dứt, và tái phát theo chu kỳ tương tự.
2. Sinus headache: đau tại trán và mặt do những xoang (sinus) trên mặt bị viêm. Cơn đau trầm trọng hơn khi cúi đầu hoặc lúc mới thức dậy, chảy nước mũi, rát cổ họng thường đi chung với loại nhức đầu này.

Nhức đầu cũng xảy ra khi bị cảm cúm, lên cơn sốt hoặc trước khi hành kinh (premenstrual syndrome).

Người ở tuổi 50+, bị nhức đầu lần đầu tiên, có thể do chứng "temporal arteritis" hay viêm mạch máu thái dương. Triệu chứng bao gồm mờ mắt, lóa mắt và đau đớn hơn khi nhai. Chứng nhức đầu này cần được chữa trị ngay, v́ có thể đưa đến sự mù ḷa.

Những nguyên nhân hiếm có khác:

1) Aneurysm tại mạch máu năo: thành mạch máu bị "mỏng", có thể vỡ và xuất huyết
2) Bướu năo
3) Stroke (đột quỵ) hay transient ischemic attack (TIA, nghẽn mạch máu năo)

Làm thế nào để tự giúp khi bị nhức đầu thường xuyên?

1) Ghi chép cẩn thận những chi tiết về mỗi cơn nhức đầu: xảy ra lúc nào, có những triệu chứng ǵ, kéo dài bao nhiêu lâu, cần dùng thuốc men ǵ để bớt đau nhức không, trong 24 tiếng truóc đó đă ăn uống như thế nào, các món ǵ, ngủ được bao nhiêu lâu, đang làm ǵ khi cơn nhức đầu xảy ra ... Sau vài lần ta có thể nhận ra "kiểu mẫu" (pattern) của chứng nhức đầu.

2) Thử một vài kỹ thuật để giảm sự căng thẳng (relaxation technique) như nhắm mắt, tựa đầu và thở những hơi đều đặn. Dùng hơi nóng hoặc thoa bóp các bắp thịt ở gáy sẽ giảm cơn nhức đầu từ Tension headache.

3) Thử những loại thuốc thông thường như acetaminophen (Tylenol), aspirin, ibuprofen. KHÔNG dùng aspirin cho trẻ em.

4) Nếu các laọi thuốc thông dụng không giảm cơn đau, sẽ cần các loại thuốc theo toa bác sĩ.

Những thay đổi trong đời sống hàng ngày có thể giảm nhức đầu và giúp tâm trí bớt căng thẳng:

- Ngủ đủ giấc
- Ăn uống đầy đủ chất dinh dưỡng, và ăn uống đúng giờ
- Vận động thường xuyên
- Dùng những phương pháp tập thể dục để giảm sự co thắt của bắp thịt
- Đứng ngồi ngay ngắn
- Ngừng hút thuốc lá, thuốc lào
- Dùng các kỹ thuật giúp tinh thần và thể xác bớt căng thẳng (relaxation technique)
-Tránh dùng thuốc men thụng xuyên: 25% các loại nhức đầu là do việc dùng thuốc quá độ

- Khi nào th́ ta biết rằng đă dùng thuốc quá độ? Khi cơn nhức đầu chiếm 15 ngày mỗi tháng, và mỗi ngày cơ nhức đầu càng tệ hại ngay cả khi dùng thuốc men.

Khi nào th́ cần đến nhà thương hoặc gọi số cấp cứu?


- Cơn nhức đầu xuất hiện th́nh ĺnh, và đau dữ dội
- Cơn nhức đầu được xem như "cơn đau chưa từng gặp"
- Nhức đầu cùng với sự thay đổi về thị giác (mắt mờ, lóa mắt ...), thay đổi tiếng nói, chân tay không thể cử động, mất thăng bằng, mất trí nhớ, lẫn lộn.
- Mỗi lúc cơn nhức đầu một gia tăng
- Nhức đầu cùng với sốt, cổ trở nên cứng, buồn ói, nôn mửa
- Nhức đầu xảy ra sau một tai nạn
- Nhức đầu dữ dội, đau tại một mắt và mắt đỏ lên
- Tuổi 50+, lần đầu tiên bị nhức đầu, và cơn nhức đầu khởi sự bằng mờ mắt, lóa mắt, đau khi nhai.

Khi nào th́ cần đi khám bệnh?

- Cơn nhức đầu khiến ta thức giấc
- Nhức đầu kéo dài mấy ngày
- Bị nhức đầu trước đó nhưng cơn nhức đầu này xuất hiện theo một kiểu mẫu khác
- Bị nhức đầu thường xuyên và không biết nguyên nhân.

Bác sĩ sẽ thử nghiệm để chẩn bệnh như sau: Lập bệnh sử, khám bệnh, bao gồm cả việc khám xét mắt, tai, mũi, họng và hệ thần kinh. Việc chẩn bệnh sẽ dựa trên bệnh sử, bản ghi chép của chính bệnh nhân, và có thể sẽ cần thử nghiệm:
- CT scan ở đầu
- MRI ở đầu
- Chụp quang tuyến các xoang
- Trích mô mạch máu thái duong
- Lấy nước năo tủy

bidong

May 16 2008, 06:24 PM

Bài 2 - Tension headache

Định nghĩa: Cơn đau tại đầu, da đầu hay gáy và vai, thường do sự co thắt bắp thịt tại những nơi kể trên. Tension headache c̣n gọi là "benign headache" hoặc "muscle contraction headache".

Nguyên nhân: tension headache là loại nhức đầu thông thường nhất, ở bất cứ lứa tuổi nào. Cơn nhức đầu xảy ra ít nhất 2 lần mỗi tuần trong nhiều tháng, gọi là nhức đầu kinh niên (chronic headache). Tension headache có thể xảy ra cùng lúc với cơn migraine.

Khi các bắp thịt tại cổ và đầu co thắt và ở trong t́nh trạng co thắt lâu dài sẽ gây đâu nhức tạo ra "Tension headache". Những hoạt động khiến các bắp thịt tại đầu cổ ở trạng thái co thắt lâu cũng gây nhức đầu. Ngoài ra khi mắt điều tiết lâu, mệt mỏi, hút thuốc lá uống cà phê hoặc rượu nhiều cũng gây nhức đầu.

Tension headache không do những bệnh tật từ năo bộ.

Triệu chứng: cơn đau âm ỉ, đau chung quanh đầu như bị ṿng kim cô siết chặt, đau nhức nhiều nhất tại thái dương hoặc gáy. Cơn nhức đầu gây mất ngủ.

Những cơn nhức đầu thuộc loại "tension headche" được xem là những cơn đau "nhẹ" hoặc "trung b́nh", chỉ cần dùng loại thuốc giảm đau nhẹ, thông dụng như acetaminophen, aspirin, ibuprofen. Khi khám bệnh, bác sĩ không thấy dấu vết của sự bất thường của cơ thể cả hệ thần kinh.

Mục đích của việc chữa trị tension headache thường nhắm vào việc giảm đau và pḥng ngừa những cơn nhức đầu trong tương lai.

Tốt nhất là loại bỏ nguyên nhân gây ra nhức đầu. Sổ tay ghi chép những sự việc liên quan đến cơn nhức đầu có thể giúp ta t́m ra nguyên nhân và loại bỏ các nguyên nhân ấy.


 

Bài 3 - Cluster Headache

Cluster Headache là cơn nhức đầu tại 1 bên, có thể đi kèm với việc ứa nước mắt và sổ mũi. Cơn nhức đầu xảy ra hằng ngày vào cùng thời điểm trong nhiều tuần lễ rồi biến mất.

Cluster Headache c̣n được gọi là "histamine headache", "migrainous neuralgia"

Nguyên nhân: Cluster Headache là nguyên nhân chính của chứng nhức đầu kinh niên, thường thấy ở nam phái, và những người ở tuổi thanh thiếu niên đến trung niên.

Cơn nhức đầu thuộc loại này bắt đầu rất dữ dội và bất ngờ. Bác sĩ chưa t́m ra nguyên nhân chính của chứng Cluster Headache nhưng đă biết rằng những cơn đau đầu này liên quan đến việc cơ thể tiết ra histamine hoặc serotonin.

Cơn nhức đầu thường khởi sự trong giấc ngủ, ở trạng thái nằm mơ (rapid eye movement hay REM sleep) nghĩa là trong giấc ngủ sâu. Cluster Headache có thể xảy ra hàng ngày trong cả mấy tháng trường, xảy ra vài ngày rồi ngưng nhưng tái phát sau đó nên gọi là là loại episodic Cluster Headache; hoặc xuất hiện hàng ngày, trong cả năm trời nên được gọi là loại kinh niên (chronic Cluster Headache). Bệnh nhân có thể trải qua những cơn nhức đầu loại "episodic" lẫn kinh niên.

Triệu chứng:
- Sưng chung quanh mắt (cùng một bên với cơn đau)
- Ứa nước mắt (cùng một bên với cơn đau)
- Đỏ mắt (cùng một bên với cơn đau)
- Chảy nước mũi hoặc ngạt mũi (cùng một bên với cơn đau)
- Đỏ mặt
- Nhức đầu: Xảy đến bất chợt, khoảng 2-3 tiếng sau khi đi vào giấc ngủ, cơn đau nhưc buốt không thay đổi (steady sharp pain), đau một bên đầu, lan từ cổ đến thái dương, và đau liên tục khoảng 30 - 120 phút.

Chẩn bệnh: Bác sĩ chẩn đoán chứng Cluster Headache dựa trên triệu chứng và khám bệnh. Bệnh nhân không có dấu hiệu bất thường ngoại trừ hội chứng "Horner' s syndrome" (một mí mặt sụp xuống hoặc 1 con ngươi thu nhỏ) khi đang trải qua cơn nhức đầu. Giữa những cơn nhức đầu, mí mắt hoặc con người đều b́nh thường.

Bác sĩ có thể chụp MRI để t́m nguyên nhân, với chứng Cluster Headache, MRI sẽ b́nh thường.

Chữa trị: Mục đích của việc chữa trị là làm giảm cơn đau và ngăn ngừa những cơn đau trong tương lai. Việc ngưng dùng thuốc lá, thuốc lào, rượu có thể làm giảm cơn đau.
Sổ tay ghi chép chi tiết về các cơn nhức đầu sẽ giúp người bệnh biết rơ về cơn nhức đầu của ḿnh và có thể loại bỏ những thứ đưa đến cơn nhức đầu (remove the trigger).

Các loại thuốc giảm đau phổ thông thường không giảm cơn đau do Cluster Headache đưa đến, v́ hiệu quả bắt đầu rất chậm, khoảng 30 phút trở lên (onset of action is too slow).
100% oxygen có thể giảm cơn đau cho một số bẹnh nhân, khoa học chưa có cách giải thích lư do tại sao.
Bác sĩ có thể thử nhiều loại thuốc khác nhau như loại Ergot, nhóm thuốc này có phản ứng phụ khá trầm trọng, cũng như nhóm methysergide maleate.

Những loại thuốc khác có thể được dùng để giảm hoặc ngăn ngừa triệu chứng:
- Antihistamine
- Indomethacin
- Lithium carbonate
- Calcium channnel blockers
- Propanolol
- Amitriptiline

Những loại thuốc kể trên cần được giảm lượng từ từ (qua nhiều ngày) khi bệnh nhân dứt cơn nhức đầu để tránh tái phát (rebound headache).

Chứng Cluster Headache không nguy hiểm đến tính mạng nhưng ảnh hưởng nhiều đến đời sống hằng ngày. Bệnh nhân khổ sở v́ những cơn nhức đầu, không thể sống an vui hoặc làm việc b́nh thường nên có nhiều người người muốn tự tử. V́ vậy cần được chữa trị đúng mức.

bidong

May 16 2008, 06:25 PM

Bài 4- Migraine Headache

Định nghĩa: Lọai nhức đầu này thường tái phát, và mỗi khi xuất hiện thường đi liền với các triệu chứng như buồn nôn, ói mửa hoặc khó chịu với ánh sáng; một số lớn bệnh nhân bị những cơn đau nhói một bên đầu.

Migraine được chia làm 2 loại: có triệu chứng báo trước cơn nhức đầu (with aura) và loại không triệu chứng (without aura). Loại migraine với triệu chứng (migraine with aura), bệnh nhân thấy ánh sáng lập loè trước mắt trước khi cơn đau xuất hiện.

Rất nhiều người bị migraine, khoảng 11% dân số Hoa Kỳ, migraine xuất hiện trong tuổi từ 10-46, số phụ nữ bị migraine cao hơn nam phái. Migraine xuất hiện ít hơn trong thời kỳ thai nghén.

Cho đến thập niên 80, các chuyên gia đă cho rằng migraine là do sự thay đổi lượng máu luân lưu trong năo bộ. Ngày nay, cái nh́n về migraine đă thay đổi. Migraine xuất hiện do những hoá chất trong năo bộ và ảnh hưởng đến nhiều phần của hệ thần kinh.

Migraine xảy ra khi bị căng thẳng tinh thần, do thức ăn, sự thay đổi trong môi sinh, hoặc những lư do khác. Những sự việc đưa đến cơn migraine gồm có:

- dị ứng
- ánh đèn chói, tiếng động chói tai, hoặc một vài mùi thơm, mùi hôi
- sự căng thẳng tinh thần, mệt mỏi thể xác
- hút thuốc lá hoặc ngửi khói thuốc lá
- bỏ bữa ăn
- uống rượu
- thay đổi về kinh nguyệt, hoặc do thuốc ngừa thai
- thức ăn chứa những chất như tyramine (rượu vang đỏ, fromage, cá xông khói, gan gà, và một vài loại đậu), bột ngọt, hoặc nitrate (trong thịt muối xông khói, hot dog, và xúc xích như salami)
- chocolate, vài loại hạt, trái bơ, chuối, sữa, hoặc những món rau muối chua hoặc lên men.

Migraine có thể là cơn đau ê ẩm hoặc dữ dội, đến từng cơn, đau nhiều hơn ở một bên đầu và kéo dài từ 4-48 tiếng.

Triệu chứng: buồn nôn, ói mửa, khó chịu với ánh sáng hoặc âm thanh, biếng ăn, mệt mỏi, mất cảm giác hoặc có cảm giác bị kim chích trên thân thể. Khi cơn đau dịu lại, vẫn c̣n những triệu chứng như mất khả năng suy nghĩ và tính toán, buồn ngủ và đau nhức ở gáy.

Việc chẩn đoán migraine dựa trên triệu chứng, bệnh sử và cách chữa trị. Bác sĩ có thể cần t́m kiếm lư do qua nhiều cách thử nghiêm như CAT scan, MRI. Đôi khi với những trường hợp phức tạp, bác sĩ cần thử electroencephalogram hay EEG, và rất hiếm khi cần lấy nước năo tuỷ.

Dùng sổ tay ghi chép về những cơn nhức đầu để t́m kiếm các lư do.

Khi cơn migraine xuất hiện, cần:
-nghỉ ngơi trong pḥng tối
- uống nhiều nước, tránh sự mất nước của cơ thể
- đặt khăn mát trên trán

Chữa trị: Ngoài các loại thuốc giảm đau thông thường, bác sĩ có thể dùng các loại thuốc sau:
-ergot, ergot chung với cafeine
-triptans
- isometheptene
-hoặc narcotic, các loại thuốc giảm đau đưa đên sự lệ thuộc vào thuốc men (dependency)

Các loại thuốc dùng để chữa migraine làm các mạch máu thu nhỏ lại (vaoconstriction), v́ thế nên cẩn thận nếu bị bệnh tim mạch.

Migraine không gây tử vong nhưng ảnh hưởng nặng nề đến đời sống hằng ngày.

Gọi xe cấp cứu nếu cơn nhức đầu đến cùng lúc với việc mất thăng bằng, tê liệt chân tay, nói không được hoặc đây là cơn nhức đầu dữ dội nhất trong đời

Gọi bác sĩ nếu:
- Cơn nhức đầu theo một kiểu mẫu khác (different pattern), nhức đầu nhiểu hơn khi nằm
- Những loại thuốc dùng khi trước không c̣n làm dịu cơn đau
- Phản ứng phụ như tim đập lỗi nhịp, da trở nên xanh tái, khô rát môi miệng, khát nước dữ dội ...
- Khi mang thai, có thể sẽ không dùng được loại thuốc đang sử dụng để chữa migraine

Làm những ǵ để tránh migraine?
- ngừng hút thuốc
- ngừng uống rượu
- ngủ đủ giấc
- tập thể dục và t́m cách loại bỏ những sự việc đem đến sự căng thẳng trong đời sống.

Khi những cơn migraine đến 4-5 lần mỗi tháng, sẽ cần dùng đến những loại thuốc như:
- betablocker (propanolol)
- các nhóm thuốc chữa trầm cảm
- các nhóm thuốc chữa kinh phong
- calcium channel blocker