NHỮNG ẢNH HƯỞNG QUAN TRỌNG TRONG ĐỜI SỐNG CON CÁI

 

LÊ MỘNG HOÀNG

Ông bà ta thuở xa xưa đă có câu:
“Chữ Nhẫn là chữ tương vàng
Ai mà nhẫn được mọi đàng sướng thay”

Để đề cao đức tính nhẫn nhục, nhường nhịn, thuận ḥa trong gia đ́nh, giữa vợ chồng con cái. Ngày nay trong xă hội cực kỳ văn minh tân tiến của nước Mỹ, việc ǵ cũng nhanh chóng, đốt giai đoạn: “làm nhanh, ăn nhanh, nói nhanh, học nhanh, đi nhanh, làm quen mau, yêu vội, cưới nhanh, ly dị gấp.”

Các điều nầy khiến tâm tính con người cũng bị ảnh hưởng phần nào, dễ nóng nảy, dễ giận hờn và khó điềm đạm, trầm tĩnh.  Mới đây trong cuốn sách “Hạnh Phúc và Con Đường Tu Học” nhà văn Nguyễn Duy Nhiên có nêu lên kết quả cuộc thăm ḍ của một trường đại học với các em nhỏ. Người ta hỏi: “Các em muốn ǵ ở cha mẹ ḿnh. Phần lớn các em không cần quà, không cần được đi chơi, cũng không cần cha mẹ bỏ thời giờ ra với ḿnh… mà đa số các em chỉ muốn cha mẹ bớt lớn tiếng, bớt gay gắt, khó chịu với nhau sau mỗi ngày đi làm về”.  Đây là sự thật 100%, là mong ước của mọi đứa con, từ đứa nhỏ 3 tuổi đến đứa lớn 30.  Nếu mỗi người làm cha mẹ đều biết rơ rằng mỗi trận căi vă, cấu xé, la ré của bố mẹ đă để lại dấu ấn đen tối, u buồn trong tâm hồn ngây thơ, trong trắng của trẻ con th́ chắc họ sẽ “tập hít vào thở ra trong chánh niệm” hoặc nh́n vào chiếc nhẫn cưới đeo ở ngón tay để tập hạnh Nhẫn Nhục không đấu khẩu với người ḿnh thương, không phát ngôn bừa băi, kiềm hăm cơn giận để khỏi làm cho các con lo âu, buồn rầu.

A - Cách Cư Xử Của Bố Mẹ Ảnh Hưởng Tới Con Cái

Trong đời sống gia đ́nh cách xưng hô, ăn nói, cư xử giữa vợ chồng là một vở kịch sống sẽ được thu âm, thu h́nh trọn vẹn, một cách tự nhiên vào tiềm thức của con trẻ.  Trong tương lai tấn tuồng nầy sẽ được “tự biên, tự diễn” trong bối cảnh mới, với các thế hệ kế tiếp, thứ hai (con), thứ ba (cháu)… Chính v́ lư do ấy mà ca dao Việt Nam đă có câu:

“ Dạy con dạy thuở c̣n thơ”.

Từ buổi ban sơ, cặp tân lang tân giai nhân xưng hô với nhau bằng những ngôn từ âu yếm, đầy t́nh thân ái và kính nể (Anh/Em ơi, Cưng ơi, Ḿnh ơi).

Dần dà với sự nới rộng của ṿng tṛn gia d́nh, với sự hiện diện của các tí nhau bé bỏng, vợ chồng sẽ gọi nhau bằng Ba/Má hoặc Bố/Mẹ hoặc Thầy/U, hoặc Ông nó, Bà nó. Dù sao đi nữa, tuy men nồng của T̀NH YÊU đă tỏa ra, phần nào phai nhạt với thời gian, với những nhọc nhằn cam khổ nhưng ḷng kính trọng vẫn tồn tại. Trong gia đ́nh một cặp vợ chồng ḥa thuận, cả hai người luôn luôn tránh các danh xưng không thanh tao, lịch sự như “Mày tao, mi tớ”ù hoặc “thằng cha khốn nạn”, “Con mẹ lắm lời” hoặc các câu chửi rủa “Mẹ nó, Cha mày” cho dù chỉ là lời nói đùa, vô tội vạ.

Họ luôn nhớ câu: “Sơ kính như tân” (lúc ban đầu kính nể nhau như người khách).

“Chồng kêu vợ dạ,
Vợ gọi chồng ơi”

hoặc

“Chồng giận th́ vợ làm lành,
Cơm sôi nhỏ lửa chẳng đời nào khê”.

Trẻ con hàng ngày nghe và thấy ba mẹ nói năng với nhau từ tốn, tương thân, tương kính, các em sẽ tự nhiên cũng cư xử như vậy với người khác ở trường, trong xă hội và trong gia đ́nh mai sau. Tôi nhớ lúc con gái đầu ḷng của tôi lên 6 (1976), cháu học lớp 2 ở trường Mỹ, năm ấy chưa có trường dạy tiếng Việt, mỗi lần Ba cháu gọi “Lina ơi” cháu cứ trả lời: “Ya!” hoặc “Ừ” và không biết nói “Cám ơn” khi ai làm việc ǵ giúp cháu hoặc cho cháu vật ǵ. Không cách nào sửa ngay được v́ ban ngày tôi đi làm, đi học gởi cháu cho bà Mỹ hàng xóm giữ lúc cháu ở trường về (từ 3:30- 6:00 giờ chiều).  Các con của bà nầy không biết “Dạ”, không biết “Cám ơn” hoặc “Xin lỗi”.  Tôi lo ghê! Cứ đà nầy không cách nào thay đổi được th́ nguy to!

Hai vợ chồng bàn với nhau: Hễ người nầy gọi người kia thay v́ “Dạ” nho nhỏ như b́nh thường th́ cố gắng Dạ to hơn cho Lina nghe. Hễ Lina gọi “Mẹ ơi” th́ tôi cũng Dạ luôn rồi nói” Mẹ ở chỗ nầy, con muốn ǵ? “.  Hễ Lina giúp được việc ǵ: Lau chén, quét nhà, lặt rau tôi đều nói “Cám ơn con”. Giữa hai vợ chồng, hễ ai xới cơm, pha trà, khuấy sữa hoặc giúp ǵ cho nhau, chúng tôi đều nói: “Cám ơn anh, cám ơn em” để cháu Lina nghe và thấy cho quen. Chúng tôi đồng ư tiếp tục thủ tục “cần thiết và quan trọng” nầy trong 8 tuần liên tiếp, sau đó cháu Lina thay đổi cách nói năng, ai gọi th́ “Dạ”, ai cho vật ǵ biết “Cám ơn” và biết “ Xin lỗi” mỗi khi có lỗi, và cháu giữ cách xử sự đó cho đến lúc lớn lên lấy chồng. Bây giờ các cậu và d́ của cháu hơi ngạc nhiên khi thấy Lina đă lớn- 32 tuổi- mỗi lần chào ai vẫn cúi đầu, ṿng tay như ngày c̣n bé 7-8 tuổi.

Hú hồn là chúng tôi biết ứng biến kip thời và âm thầm thay đổi cách ăn nói của cháu qua cách cư xử của ba mẹ.  Có một lần anh bạn đồng nghiệp (dạy học) của chúng tôi đến nhà chơi, lúc ấy Lina đă 10 tuổi, khi nghe tôi nói: “Mẹ xin lỗi con”, anh bạn trợn tṛn mắt hỏi: “Tại sao mẹ mà lại xin lỗi con?”.  Sau đó tôi phải kể cho ảnh nghe về qui luật trong “tổ chim nhỏ” của chúng tôi. Ngày ấy tổ ấm nầy đă có 4 con chim, chim cha, chim mẹ và 2 chim con.  Trong tổ nhỏ nầy các con chim cười vui nhiều hơn la ré hoặc giận hờn. Nếu đă lỡ giận rồi th́ sẽ có một con chim sẵn sàng “Xin lỗi” hoặc bay ra ngoài để khỏi la ó om ṣm, nói lời thô lỗ cộc cằn v́:

“ Lời nói chẳng mất tiền mua,
Lựa lời mà nói cho vừa ḷng nhau”.

Ngoài các câu “Cám ơn, Xin lỗi, Dạ, Vâng” rất cần thiết trong đời sống gia đ́nh, các lời khen thưởng, khuyến khích thành thật cho những đóng góp của vợ chồng, con cái cũng hữu ích và có kết quả tích cực rơ rệt trong việc gieo rắc niềm vui cho cả nhà:

“Mẹ nấu món canh chua nầy ngon quá!” hoặc
“Ba xén bụi cây gọn gàng trông đẹp hơn trước nhiều”

hoặc

“Con dọn dẹp pḥng sạch sẽ trông mát mắt ghê!”

Các con thường ngày nghe ba mẹ khen nhau, cảm phục nhau chúng sẽ vô t́nh bắt chước khen người yêu hay vợ chồng sau nầy.  Đây là những tặng phẩm T́nh Yêu vô giá v́ không thể mua được bằng tiền, và khi ta cho người khác với tất cả chân t́nh th́ họ sẽ trân quư nhận lănh.  T́nh thương nhờ vậy sẽ nẩy nở lớn thêm.

Theo một cuộc thăm ḍ kinh nghiệm với hơn 500 “cặp vợ chồng cá nước”, hạnh phúc th́: “Chẳng phải cách căi nhau hợp lư mà số lượng nhiều hay ít của các trận đấu khẩu sẽ quyết định thời gian dài hay ngắn của cuộc hôn nhân”.

Nếu trong gia đ́nh bố mẹ hay mắng mỏ, chỉ trích, nhục mạ lẫn nhau hoặc nói xấu bà con, bạn bè th́ chắc chắn các con cũng xử sự y hệt.  Một luật lệ rất nghiêm chỉnh trong nhà của Ba Má tôi, lúc tôi c̣n nhỏ, 7-8 tuổi, là: “Trong bữa cơm không được nói xấu bất kỳ ai, v́ theo ư Ba tôi chỉ trích người khác sẽ làm cho thực khách mất vui, ăn kém ngon.  Thay vào đó có thể kể chuyện vui cười hoặc việc ǵ lạ xảy ra ở trường, hoặc nghe Ba kể chuyện trên đài BBC”.  Bằng quy luật nho nhỏ nầy vô h́nh trung ba tôi đă khép chúng tôi vào khuôn khổ, không nói xấu người vắng mặt, tránh tội vọng ngôn, “Đèn nhà ai nấy sáng”, không xoi mói, ngồi lê đôi mách, phải lo tu sửa chính bản thân ḿnh.

B - Bố Mẹ Không Tranh Dành Ảnh Hưởng Với Các Con

Cả bố lẫn mẹ nên t́m cách biểu lộ cho các con biết rằng t́nh thương của Cha Mẹ là vô diều kiện, không có giới hạn, không thay đổi dù con nhỏ hay con lớn, dù con thành công hay thất bại trong đời, đúng với câu “ Cha mẹ thương con như biển hồ lai láng”.

Mỗi lần nói chuyện hàng tuần với con gái hoặc con trai út khi chúng đi học xa nhà, tôi đều kết thúc câu chuyện bằng câu ;”Mẹ thương con nhiều lắm! hoặc Mẹ hôn con”. Có vài người nghĩ rằng điều nầy không cần thiết giữa những người ruột thịt thân thương, nhưng theo thiển ư của tôi th́ chẳng có đứa con nào lại không cảm thấy vui sướng khi được nghe bố mẹ nói “Ba/Má thương con nhiều” hoặc được Ba/Má hôn. Mẹ tôi đă 88 tuổi, mỗi lần nói điện thoại với tôi, đứa con gái hơn 60 tuổi đầu của bà vẫn không quên câu: “Má hôn con”.

Trong một số gia đ́nh người cha hoặc người mẹ âm thầm t́m cách mua chuộc cảm t́nh của con cái bằng các tặng vật đắt giá hoặc vung tiền bạc cho con tiêu xài phung phí.  Thật t́nh mà nói, đây là một hành động tiêu cực, làm lệch cán cân gia đ́nh, khiến t́nh đoàn kết giữa vợ chồng con cái bị sứt mẻ.  Nếu đi kèm với cách ưu đăi quá ư hậu hĩ của Mẹ hoặc của Ba là vài câu châm chọc:

“Mẹ cho con sắm áo quần thả cửa, ăn diện theo ‘mốt’ mới chứ ba mầy th́ đừng ḥng, ổng ‘kẹo’ quá chừng!” Hoặc “Ba muốn cho con đi đây, đi đó c̣n Má th́ muốn giam con trong xó bếp mà thôi!”

Cách o bế con cái xé lẻ, riêng rẽ nầy chẳng có ảnh hưởng tích cực nào trong việc bồi dưỡng giáo dục các đức tính tốt: tự lập, biết giá trị đồng tiền, biết thương người nghèo khó; đặc biệt trong t́nh huống của dân Việât Nam đang sống cuộc đời bần hàn thiếu cơm, thiếu áo ngay trên quê hương ḿnh.

Với khuôn khổ hạn hẹp của một bài viết ngắn trong Cẩm Nang Gia Đ́nh nầy, chúng tôi không thể đề cập đầy đủ về khuôn mặt phức tạp, tế nhị của liên hệ cha mẹ/con cái được. Tuy nhiên với kinh nghiệm của một cô giáo hơn 30 năm dạy học, tôi hoàn toàn tán đồng kết quả của một cuộc thăm ḍ các học sinh ưu tú ở các trường trung học rằng:

Phần lớn các học sinh xuất sắc, học giỏi (Gifted & Talented) đều xuất thân từ những gia đ́nh mà cha mẹ đều thật ḷng thương yêu các em và thuận thảo đồng ḷng với nhau lo cho con cái.

“Thuận vợ thuận chồng
Tát bể đông cũng cạn
Nuôi con mọn lớn mau
Nuôi con lớn nên người”.